Pre-existentie en predispositie in letselschadezaken

Bij letselschade speelt de medische situatie vóór het ongeval vaak een cruciale rol. Het onderscheid tussen pre-existentie en predispositie is hierbij essentieel om te begrijpen wat de medisch adviseur beoordeelt en wat dit betekent voor de zaak.

In de praktijk blijkt dit onderscheid echter regelmatig tot miscommunicatie en misverstanden te leiden. Medisch adviseurs, juristen en betrokkenen hanteren soms verschillende definities, waardoor men langs elkaar heen praat. Een oude aantekening in een medisch dossier wordt te snel geïnterpreteerd als "bewijs" van pre-existentie, terwijl de klinische relevantie ontbreekt. Beeldvorming met leeftijdsgerelateerde veranderingen wordt automatisch als predispositie aangemerkt, ook als deze geen enkele invloed heeft op de huidige klachten.

Dit artikel biedt een helder kader om deze begrippen juist te interpreteren en toe te passen. Door een gemeenschappelijke taal en begrippenkader te hanteren, kunnen alle betrokkenen dezelfde vragen stellen, dezelfde informatie beoordelen, en effectiever communiceren over complexe letselschadezaken.

Pre-existentie: wanneer is er sprake van bestaande klachten?

Pre-existentie betekent dat er vóór het ongeval al klachten waren die vergelijkbaar zijn met de huidige klachten. Maar let op: niet elke aantekening in een dossier betekent automatisch pre-existentie.

Wanneer wél sprake van pre-existentie:

• Gedocumenteerde, actieve klachten vóór het ongeval (behandelingen, medicatie, beperkingen)
• Een patroon van terugkerende klachten met aantoonbare impact op functioneren
• Recente medische rapportages die klachten bevestigen

Wanneer géén of beperkte pre-existentie:

• Eenmalige aantekening van een klacht jaren geleden, zonder follow-up
• Volledig herstelde oude klachten zonder restverschijnselen
• Vage anamnestische vermeldingen zonder objectieve bevindingen
• "Preventief" bezoek of controle zonder actuele klachten

Waar let de medisch adviseur op:

• Wat was de ernst en frequentie van de klachten vóór het ongeval?
• In hoeverre beperkten deze klachten het dagelijks functioneren?
• Was er behandeling gaande, of waren klachten stabiel/afwezig?
• Hoe verhouden de huidige klachten zich tot de situatie vóór het incident?

Predispositie: verhoogde kwetsbaarheid zonder manifeste klachten

Predispositie is complexer: hier gaat het om een verhoogde gevoeligheid of aanleg, zonder dat er vóór het ongeval duidelijke klachten waren. Een aantekening in het dossier betekent nog geen predispositie.

Wanneer wél sprake van predispositie:

• Anatomische afwijkingen (bijvoorbeeld degeneratieve veranderingen op beeldvorming) zonder klachtenpresentatie
• Genetische aanleg voor bepaalde aandoeningen (familie-anamnese)
• Bewezen verhoogd risico door eerdere (genezen) aandoeningen
• Persoonlijkheidskenmerken met bekend verhoogd risico op bepaalde klachten (bijvoorbeeld bij psychische problematiek)

Wanneer géén predispositie:

• Een oude aantekening van klachten betekent nog geen blijvende kwetsbaarheid
• Leeftijdsgerelateerde veranderingen die bij iedereen voorkomen
• Hypothetische risicofactoren zonder enige aanwijzing in anamnese of onderzoek
• Algemene gezondheidsadviezen of preventiebesprekingen

Waar let de medisch adviseur op:

• Is er objectief bewijs van een anatomische of fysiologische kwetsbaarheid?
• Was deze kwetsbaarheid klinisch relevant (zou deze zonder ongeval ooit klachten geven)?
• Hoe groot is het verschil tussen deze persoon en de gemiddelde persoon?
• Is er een plausibel mechanisme waarom deze aanleg de huidige klachten verklaart?

Veelgemaakte denkfouten in de beoordeling

Denkfout 1: Elke aantekening betekent pre-existentie Een enkele notitie "af en toe nekpijn" van 5 jaar geleden, zonder verdere documentatie of behandeling, is onvoldoende om te spreken van relevante pre-existentie. Kijk naar het patroon, de ernst en de actuele situatie vóór het ongeval.

Denkfout 2: Beeldvorming = automatisch predispositie Degeneratieve veranderingen op een röntgenfoto komen bij veel mensen voor zonder klachten. Pas als er een plausibel mechanisme is waardoor deze afwijking bijdraagt aan de huidige klachten, is er mogelijk sprake van relevante predispositie.

Denkfout 3: Te ruime interpretatie van kwetsbaarheid "Deze persoon is wat nerveus" is geen predispositie voor angststoornis. Er moet een gedocumenteerde, klinisch relevante verhoogde gevoeligheid zijn.

Denkfout 4: Medische feiten versus juridische conclusies De medisch adviseur beschrijft de medische situatie. De juridische gevolgen daarvan (wat er vergoed moet worden) is de rol van de jurist.

Wat doet de medisch adviseur?

Stap 1: Verzamelen van relevante voorgeschiedenis

• Huisartsjournaal: welke klachten, wanneer, hoe vaak?
• Eerdere behandelingen: fysiotherapie, specialisten, medicatie
• Beeldvorming: wanneer gemaakt, wat was de aanleiding?
• Werkgerelateerde informatie: eerder verzuim, belastbaarheid

Stap 2: Beoordelen van de ernst en impact vóór het ongeval

• Waren klachten actief of latent?
• Was er behandeling gaande of juist afgerond?
• Wat was de belastbaarheid in werk en privé?
• Waren er beperkingen in dagelijkse activiteiten?

Stap 3: Analyseren van de situatie ná het ongeval

• Welke klachten zijn nieuw?
• Welke klachten zijn verergerd (en in welke mate)?
• Wat is het tijdsverloop (direct, vertraagd)?
• Is er een plausibel trauma-mechanisme?

Stap 4: Objectief en helder documenteren

• Beschrijven van feiten, niet conclusies over aansprakelijkheid
• Aangeven waar onzekerheden zitten
• Onderscheid tussen "geen pre-existentie gevonden" en "geen informatie beschikbaar"
• Transparant zijn over de beperkingen van de beoordeling

Praktijkvoorbeeld: hoe wordt dit beoordeeld?

Casus: Een 45-jarige buschauffeur krijgt een whiplash door een kop-staartbotsing.

Voorgeschiedenis uit huisartsjournaal:

• 3 jaar geleden: "nekpijn, beeldschermwerk", 1x consult, geen follow-up
• 6 maanden geleden: "preventieve controle rug ivm nieuw werk", geen klachten gemeld
• Verder geen nek/rugklachten gedocumenteerd

Huidige klachten: Direct na ongeval: nekpijn, hoofdpijn, duizeligheid. Na 3 maanden: blijvende dagelijkse nekpijn, slaapproblemen, concentratieproblemen, kan werk niet hervatten.

Medische beoordeling:

Pre-existentie?

• Eenmalig consult 3 jaar geleden zonder behandeling of follow-up wijst niet op relevante pre-existentie
• Preventieve controle zonder klachten is géén pre-existentie
• Conclusie: geen aanwijzingen voor relevante pre-existente nekklachten

Predispositie?

• Langdurige zittende werkhouding (buschauffeur) kan theoretisch de nek belasten
• Echter: géén klachten vóór het ongeval ondanks deze belasting
• Geen beeldvorming of andere objectieve aanwijzingen voor verhoogde kwetsbaarheid
• Conclusie: mogelijk enige belasting door werk, maar geen gedocumenteerde predispositie

Relatie ongeval-klachten:

• Klachten ontstonden direct na het incident
• Passend bij whiplash-mechanisme
• Geen alternatieve verklaring voorhanden

Belangrijk: De medisch adviseur beschrijft de medische feiten. De juridische consequenties (vergoedingshoogte, looptijd) zijn aan de partijen en hun juristen.

Tot slot

Het onderscheid tussen pre-existentie en predispositie lijkt in theorie helder, maar vergt in de praktijk een zorgvuldige medische analyse. De medisch adviseur beschrijft de medische situatie objectief - zonder juridische conclusies te trekken over aansprakelijkheid of vergoedingshoogte.

Belangrijkste punten om te onthouden:

• Een aantekening in een dossier is nog geen pre-existentie of predispositie
• De klinische relevantie en impact vóór het ongeval zijn bepalend
• De medisch adviseur documenteert wat wel en niet gevonden wordt
• Juridische interpretaties en vergoedingshoogte zijn geen medische vraagstukken

Voor juristen en advocaten: vraag de medisch adviseur om de medische feiten helder te beschrijven, en trek zelf de juridische conclusies. Voor betrokkenen: begrijp dat een oude aantekening niet automatisch betekent dat uw klachten niet door het ongeval komen.

Een gedegen medische analyse vormt de basis voor een zorgvuldige afwikkeling van letselschade.

‍