Het medische verschil tussen prognose en verwachting

In medische advisering worden de begrippen prognose en verwachting regelmatig door elkaar gebruikt. Dat is begrijpelijk in het dagelijks taalgebruik, maar medisch gezien onjuist. Het onvoldoende onderscheiden van deze begrippen leidt in letselschadezaken vaak tot misinterpretaties van medische adviezen en tot conclusies die medisch niet te dragen zijn.

Dit artikel verduidelijkt het verschil tussen prognose en verwachting en laat zien waarom dit onderscheid essentieel is bij de beoordeling van herstel, causaliteit en medische eindtoestand.

Wat is een prognose?

Een prognose is een medische inschatting van het te verwachten beloop van klachten of herstel. Deze inschatting is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur, klinische ervaring en bekende beïnvloedende factoren zoals aard van het letsel, behandelrespons, comorbiditeit en belastbaarheid. Een prognose is altijd kansmatig. Zij beschrijft wat bij een groep vergelijkbare patiënten vaak wordt gezien.

Een prognose zegt nadrukkelijk niet wat er bij een individuele betrokkene zal gebeuren. Zij bevat altijd onzekerheid en laat ruimte voor een gunstiger of ongunstiger beloop dan gemiddeld. Een gunstige prognose betekent dat herstel regelmatig voorkomt, maar impliceert geen garantie op volledig herstel.

Wat is een verwachting?

Een verwachting is een aanname over wat er zou moeten gebeuren. Verwachtingen ontstaan veelal buiten de medische context, bijvoorbeeld in maatschappelijke of juridische kaders. Zij zijn vaak gebaseerd op gemiddelden, globale termijnen of het ontbreken van objectieve afwijkingen bij onderzoek.

In verwachtingen ligt doorgaans een norm besloten: herstel binnen een bepaalde tijd wordt als uitgangspunt genomen, en afwijking daarvan vraagt om uitleg. Deze normatieve lading ontbreekt bij een prognose. Medisch gezien bestaat geen verplicht herstelpad en geen vaste hersteltermijn die voor ieder individu geldt.

Het kernverschil

Het wezenlijke verschil tussen prognose en verwachting zit in hun aard. Een prognose is beschrijvend en kansmatig; een verwachting is normatief en veronderstellend. Een prognose beschrijft wat vaak gebeurt, een verwachting gaat uit van wat zou moeten gebeuren.

Dit verschil wordt vooral zichtbaar wanneer herstel trager verloopt of uitblijft. Medisch gezien past een afwijkend beloop binnen de bandbreedte van een prognose. Vanuit verwachtingsdenken wordt datzelfde beloop vaak als afwijkend, onverwacht of zelfs verdacht beschouwd. Dat spanningsveld is geen medische tegenstrijdigheid, maar een gevolg van het hanteren van verschillende kaders.

Prognose is geen norm

Een prognose kan en mag niet als norm worden gebruikt. Zij is geen toetssteen waaraan het individuele herstel van betrokkene kan worden afgemeten. Dat een prognose gunstig was, betekent niet dat herstel had moeten intreden. Evenmin betekent een ongunstiger beloop dat de oorspronkelijke prognose onjuist was.

Geneeskunde werkt met waarschijnlijkheden, niet met zekerheden. Individuele variatie is geen uitzondering, maar een inherent onderdeel van medische werkelijkheid.

Relevantie bij functionele klachten

Het onderscheid tussen prognose en verwachting is extra relevant bij letsels waarbij klachten zich vooral uiten in functionele beperkingen en minder in objectief aantoonbare afwijkingen. In dergelijke situaties kan de medische prognose ruimte laten voor langdurige klachten, terwijl de verwachting – vaak gevoed door het ontbreken van objectieve bevindingen – uitgaat van herstel.

Het uitblijven van herstel binnen een veronderstelde termijn is medisch gezien geen bewijs dat klachten niet reëel of niet ongevalsgerelateerd zijn. Het betekent slechts dat betrokkene behoort tot de groep bij wie het herstel afwijkt van het gemiddelde beloop.

Conclusie: wat betekent dit concreet voor juristen en letselschadebehandelaars?

Voor juristen en letselschadebehandelaars betekent dit onderscheid dat medische adviezen met grotere precisie moeten worden gelezen en toegepast. Een gunstige prognose mag niet worden opgevat als een toezegging van herstel en evenmin als een tijdsnorm waarbinnen herstel gerealiseerd moet zijn.

Wanneer klachten langer aanhouden dan op grond van een algemene prognose te verwachten was, levert dat op zichzelf geen medische inconsistentie op en ook geen aanwijzing voor het ontbreken van causaliteit. Het enkele uitblijven van herstel kan medisch niet worden tegengeworpen met een verwijzing naar een eerdere prognostische uitspraak.

Bij de beoordeling van causaliteit betekent dit dat een afwijkend beloop binnen de medische bandbreedte valt, tenzij er medische argumenten zijn die een alternatieve oorzaak aannemelijk maken. Een prognose die niet “uitkomt” vormt daarvoor geen grond.

Ook bij discussies over medische eindtoestand is dit onderscheid essentieel. Een prognose markeert geen eindpunt. Zolang klachten en beperkingen medisch plausibel zijn en het herstel niet is gestabiliseerd, kan niet worden geconcludeerd dat een eindtoestand is bereikt enkel omdat de verwachte hersteltijd is verstreken.

Het expliciet onderscheiden van prognose en verwachting voorkomt dat medische informatie normatief wordt gelezen en juridisch wordt overvraagd. Het draagt bij aan een zuivere beoordeling van herstel, beperkingen en causaliteit, in lijn met medische realiteit in plaats van met veronderstellingen.

‍