Beeldvormend onderzoek na letsel

Na een ongeval volgt vaak beeldvormend onderzoek. Een röntgenfoto in de spoedeisende hulp, later misschien een MRI, soms een CT-scan. Maar waarom kiest een arts voor de ene scan en niet voor de andere? En wat betekent het als er "niets te zien is" terwijl iemand wel klachten heeft?

Voor mensen die letsel hebben opgelopen en voor professionals in letselschade is het belangrijk te begrijpen wat verschillende scans wel en niet kunnen laten zien. Dit artikel legt uit welke technieken er zijn en wanneer ze gebruikt worden.

Röntgenfoto: de basis voor botletsel

De röntgenfoto bestaat al sinds 1895 en is nog steeds de eerste keuze bij vermoeden van botletsel. Röntgenstraling gaat door het lichaam heen, maar wordt door verschillende weefsels anders opgenomen. Botten absorberen veel straling en worden wit op de foto, lucht absorbeert nauwelijks straling en wordt zwart.

Waar wordt het voor gebruikt? Röntgenfoto's zijn uitstekend geschikt om botbreuken, ontwrichtingen en grove botafwijkingen te zien. Ook artrose wordt vaak eerst met röntgen onderzocht. Het maken van een röntgenfoto gaat snel: binnen enkele minuten is de foto klaar.

Wat zie je niet? Een röntgenfoto laat geen weke delen zien zoals spieren, pezen, ligamenten, kraakbeen of zenuwweefsel. Ook subtiele fracturen kunnen gemist worden, vooral kort na het trauma. Dit verklaart waarom iemand na een whiplashtrauma wel een röntgenfoto krijgt (om fracturen uit te sluiten), maar deze foto niets zegt over eventueel letsel aan ligamenten of bandschijven.

Echo: geschikt voor weke delen

Echografie gebruikt geluidsgolven die voor mensen niet te horen zijn. Deze golven worden het lichaam ingestuurd en kaatsen terug. De echo van harde en zachte weefsels verschilt, waardoor een beeld ontstaat. De meeste mensen kennen echo's van zwangerschap, maar in letselschade wordt het ook regelmatig gebruikt.

Waar wordt het voor gebruikt? Echo's zijn geschikt voor het onderzoeken van spieren, pezen en ligamenten die dicht onder de huid liggen. Denk aan een gescheurde Achillespees, schade aan de rotator cuff in de schouder, of vocht in een gewricht na een val. Ook voor het bekijken van organen in de buik kan een echo nuttig zijn.

Voordelen Een echo is snel, pijnloos en gebruikt geen straling. Je kunt meteen het beeld zien en de arts kan tijdens de echo ook bewegingen laten maken om te zien hoe structuren functioneren. Dat maakt het geschikt voor dynamisch onderzoek.

Beperkingen Een echo is minder geschikt voor structuren die diep in het lichaam liggen of die achter bot zitten. Ook is de kwaliteit sterk afhankelijk van de ervaring van degene die de echo maakt.

CT-scan: gedetailleerd beeld van bot en organen

Een CT-scan (Computer Tomografie) gebruikt ook röntgenstraling, maar dan vanuit vele hoeken rondom het lichaam. Een computer combineert al die beelden tot een gedetailleerd 3D-beeld. Je ligt tijdens het onderzoek in een brede ring die om je heen draait.

Waar wordt het voor gebruikt? CT-scans zijn bij uitstek geschikt voor het onderzoeken van complexe botbreuken, bijvoorbeeld bij schedel-, wervelkolom- of bekkenfracturen. Ook bij vermoeden van bloedingen in hoofd of buik wordt vaak direct een CT gemaakt. Voor het bekijken van longen na een borsttrauma is een CT vaak de beste keuze.

Wanneer in letselschade? In de acute fase na een ernstig ongeval wordt vaak gekozen voor een CT omdat deze snel beschikbaar is en levensbedreigende situaties kan uitsluiten. Bij hoofdtrauma kan een CT direct een bloeding of schedelfractuur aantonen. Bij blijvende klachten wordt later soms een MRI toegevoegd voor beter zicht op weke delen.

Belangrijk om te weten Een CT-scan gebruikt meer straling dan een gewone röntgenfoto. Daarom wordt het alleen gemaakt als het echt nodig is. Soms krijg je contrastmiddel via een infuus om bloedvaten beter zichtbaar te maken, of drink je een contrastvloeistof om de darmen zichtbaar te maken.

MRI-scan: de specialist voor weke delen en zenuwweefsel

Een MRI-scan (Magnetic Resonance Imaging) lijkt uiterlijk op een CT-scan, maar werkt heel anders. In plaats van röntgenstraling gebruikt een MRI sterke magneten en radiogolven. De magneten zorgen ervoor dat waterstofatomen in je lichaam tijdelijk een andere positie innemen. Als ze terugkeren naar hun normale positie, zenden ze signalen uit die worden omgezet in beelden.

Waar wordt het voor gebruikt? MRI is superieur voor het bekijken van weke delen: hersenen, ruggenmerg, zenuwwortels, bandschijven, kraakbeen, spieren, pezen en ligamenten. Na een whiplashtrauma kan een MRI een hernia of beschadiging van ligamenten laten zien die op röntgen niet zichtbaar zijn. Bij vermoeden van hersenletsel kan een MRI subtiele afwijkingen aantonen die op een CT niet te zien zijn.

Voordelen Een MRI gebruikt geen straling en geeft het meest gedetailleerde beeld van weke delen. Er zijn verschillende opnametechnieken mogelijk (T1, T2, STIR) die elk weer andere structuren benadrukken, waardoor artsen precies kunnen zien wat ze willen onderzoeken.

Beperkingen Een MRI-onderzoek duurt langer dan andere scans, vaak 30 tot 60 minuten. Je ligt in een relatief nauwe tunnel, wat voor mensen met claustrofobie lastig kan zijn. Ook is MRI niet mogelijk bij mensen met een pacemaker of bepaalde metalen implantaten, omdat het sterke magneetveld gevaarlijk kan zijn. Tot slot is een MRI duurder en minder snel beschikbaar dan een CT, waardoor het minder geschikt is voor spoedsituaties.

Wanneer in letselschade? Bij aanhoudende klachten na whiplash, vermoeden van hernia's, gewrichtsletsel (zoals meniscus- of kruisbandletsel), of bij neurologische verschijnselen wordt vaak een MRI gemaakt. Dit gebeurt meestal niet direct na het ongeval, maar pas als andere behandelingen onvoldoende effect hebben of als de diagnose onduidelijk blijft.

PET-scan: vooral voor tumoren

Een PET-scan (Positron Emissie Tomografie) is een gespecialiseerde techniek waarbij radioactieve stoffen in het lichaam worden gebracht. Deze stoffen hopen zich op plekken waar veel activiteit is, zoals in tumoren. Door de straling die deze stoffen uitzenden, kunnen artsen precies zien waar de activiteit plaatsvindt.

Wanneer in letselschade? PET-scans worden in letselschadezaken zelden gebruikt. Ze zijn vooral bedoeld voor het opsporen van tumoren en uitzaaiingen. Alleen als er vermoeden is van een tumor die mogelijk samenhangt met het letsel, kan een PET-scan zinvol zijn. Een PET-scan duurt lang (2-3 uur) en is kostbaar.

Combinaties van technieken

Steeds vaker worden verschillende technieken gecombineerd. Een PET-CT-scan bijvoorbeeld combineert de functionele informatie van een PET (waar is activiteit?) met de anatomische informatie van een CT (waar zitten de botten en organen precies?). Dit geeft artsen een completer beeld.

In letselschade zie je ook vaak dat na een CT in de acute fase later nog een MRI volgt als klachten aanhouden. De CT heeft direct levensbedreigende situaties uitgesloten, de MRI geeft later meer inzicht in weke delen schade.

Wat betekent "niets te zien" op een scan?

Een vraag die vaak opkomt: wat betekent het als een scan "normaal" is terwijl iemand wel klachten heeft? Dit is belangrijk om te begrijpen.

Elke scan heeft zijn mogelijkheden en beperkingen. Een normale röntgenfoto sluit geen ligamentletsel uit. Een normale MRI van de hersenen sluit niet alle vormen van hersenletsel uit - sommige functionele stoornissen zijn niet zichtbaar op beeldvorming. Een normale MRI van de nek betekent niet dat er geen pijn kan zijn.

Beeldvorming laat de structuur zien, niet altijd de functie. Pijn, vermoeidheid, concentratieproblemen - dat zijn klachten die niet altijd met een scan te zien zijn. Normale beeldvorming is dus geen bewijs dat er "niets aan de hand is", maar laat zien dat er geen structurele schade zichtbaar is op die specifieke scan.

Praktische tips

Voor mensen die letsel hebben opgelopen: Vraag altijd welke scan er gemaakt wordt en waarom. Als je claustrofobisch bent, vertel dat dan vooraf bij een MRI - er zijn mogelijkheden om dit makkelijker te maken. Normale beeldvorming betekent niet dat je klachten niet echt zijn, het betekent dat die specifieke scan geen afwijkingen laat zien.

Voor behandelaren: Leg uit wat een scan wel en niet kan laten zien. Dit voorkomt teleurstelling en onbegrip als beeldvorming normaal is terwijl klachten blijven. Overweeg ook de timing: sommige afwijkingen (zoals een hernia na whiplash) worden pas na weken tot maanden zichtbaar.

Voor letselschadeprofessionals: Normale beeldvorming sluit klachten niet uit. Let op welke scan wanneer is gemaakt en of deze geschikt was voor de klacht. Een röntgenfoto kan een ligamentletsel niet uitsluiten, een CT in de acute fase kan subtiele hersenschade missen die later wel op MRI zichtbaar is.

Samenvatting

Beeldvormend onderzoek is onmisbaar in letselschadezaken, maar elke techniek heeft zijn eigen mogelijkheden:

• Röntgen: snel en goed voor botten, maar laat geen weke delen zien
• Echo: geschikt voor oppervlakkige weke delen, dynamisch onderzoek mogelijk
• CT: uitstekend voor complexe fracturen en acute situaties, gebruikt straling
• MRI: beste techniek voor weke delen en zenuwweefsel, geen straling maar tijdrovend
• PET: vooral voor tumoren, zelden nodig in letselschade

De kunst is om de juiste scan op het juiste moment te gebruiken, en om te begrijpen dat normale beeldvorming niet betekent dat klachten niet bestaan. Het gaat erom wat een scan kan laten zien, niet wat het niet laat zien.

‍