Tinnitus en Duizeligheid na Trauma: Medische Duiding voor de Letselschadepraktijk

Tinnitus en duizeligheid na een verkeersongeval zijn medisch plausibele, wetenschappelijk onderbouwde klachten — ook wanneer er géén sprake is geweest van geluidstrauma. Dat ze niet zichtbaar zijn op een scan zegt niets over hun echtheid. Dit artikel legt uit waarom, en wat dat betekent voor de praktijk.

2. Hoe ontstaan tinnitus en duizeligheid na een ongeluk?

Bij oorsuizen denkt men al snel aan geluidsschade — maar dat is niet de enige oorzaak. Na een verkeersongeval zijn er drie andere mechanismen relevant:

Binnenoorschade door trauma. Beschadiging van de haarcellen in het binnenoor verstoort de signaaloverdracht naar de hersenen. Als compensatie gaan de hersenen zelf actiever "ruis" produceren — en dat wordt ervaren als oorsuizen. Dit is een aangetoond neurofysiologisch mechanisme, geen inbeelding (Amsterdam UMC).

De nek als directe oorzaak. Minder bekend, maar goed onderbouwd: het zenuwstelsel vanuit de nek heeft directe verbindingen met het gehoorcentrum in de hersenen (de dorsal cochlear nucleus). Bij whiplash of spierverstijving kunnen via deze route verkeerde signalen worden doorgegeven die tinnitus veroorzaken — zonder enige geluidsblootstelling. Naar schatting heeft 40% van alle tinnitusklachten een cervicale of kaakgerelateerde oorsprong (Hoorzaken/NVVS). Dit heet cervicogene somatische tinnitus (CST).

Duizeligheid door verstoord evenwichtsorgaan. Het evenwichtsorgaan ligt direct naast de cochlea in het binnenoor. Trauma kan leiden tot benigne paroxismale positieduizeligheid (BPPD): kleine kalkdeeltjes raken los en versturen verkeerde signalen. In studies werd bij 60% van de whiplashpatiënten die binnen 15 dagen na het incident werden onderzocht, vestibulaire klachten gevonden (The Hearing Journal, 2013). BPPD is — anders dan tinnitus — goed behandelbaar.

3. Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek?

Het gezaghebbendste onderzoek op dit terrein komt van de Oregon Health and Science University (OHSU) in samenwerking met het U.S. Department of Veterans Affairs (PubMed PMID 12792317, 2003). Onder 2.400 patiënten van een gespecialiseerde tinnituskliniek rapporteerden 297 (12,4%) dat hun tinnitus was ontstaan door hoofd- of nekletsel — zonder geluidstrauma.

Vergeleken met patiënten bij wie tinnitus een andere oorzaak had, waren deze patiënten jonger, hadden betere gehoordrempels (bevestiging: géén relevante geluidsschade), en rapporteerden luider tinnitus, meer hoofdpijn, ernstiger concentratie- en geheugenproblemen, en vaker depressie. Hun Tinnitus Severity Index-score was significant hoger. De onderzoekers concludeerden: post-traumatische tinnitus is niet alleen een erkend verschijnsel, maar ook ernstiger van aard dan tinnitus door andere oorzaken.

Aanvullend: Segal et al. (Otology & Neurotology, 2003) onderzochten 227 patiënten met nektrauma zonder enige geluidsblootstelling. Tinnitus trad op bij 55%, gehoorverlies bij 52%. Een internationale multicenter studie (Tinnitus Research Initiative, PMC 2012) bevestigde dat whiplashpatiënten significant hogere distress-scores rapporteerden dan niet-traumatische tinnituspatiënten.

Een Koreaanse casestudy (PMC 2020) toonde bij een post-whiplash tinnituspatiënt aantoonbare beschadiging van de auditieve zenuwbanen op diffusion tensor tractography — bij een volledig normale conventionele MRI. Een normaal beeld op standaard beeldvorming sluit letsel dus niet uit.

4. Subjectief is niet hetzelfde als onwaar

De officiële wetenschappelijke definitie (Groningen, gepubliceerd in Neuropraxis/Springer) omschrijft tinnitus als een perceptie die "alleen door de patiënt wordt waargenomen en niet kan worden geobjectiveerd door een externe observator." Dat is geen aanwijzing voor onechtheid — het is de inherente aard van het symptoom, vergelijkbaar met pijn of vermoeidheid.

Wat wél meetbaar is: audiometrie, tympanometrie, BERA (objectivering zenuwgeleiding) en de gevalideerde Tinnitus Handicap Inventory (THI) voor functionele belasting.

5. Behandeling: wat werkt en wat niet?

Tinnitus is niet te genezen. Behandeling richt zich op hinderreductie en verbetering van het dagelijks functioneren.

Cognitieve Gedragstherapie (CGT) is de enige behandeling met robuust wetenschappelijk bewijs. Een gerandomiseerde studie in The Lancet (Cima et al., 2012) toonde een klinisch relevant effect op tinnituslast, met behoud na follow-up. De NVKNO-richtlijn bevestigt CGT als eerste keuze. CGT geneest niet, maar vermindert de last bij een aanzienlijk deel van de patiënten significant.

Tinnitus Retraining Therapy (TRT) wordt in de praktijk veel toegepast, maar de NVKNO-richtlijn concludeert dat de bewijskracht als zelfstandige behandeling zeer laag is. TRT heeft waarde als onderdeel van een combinatieaanpak, niet als zelfstandige therapie.

EMDR laat bij traumatisch ontstane tinnitus veelbelovende resultaten zien (Luyten et al., Tijdschrift voor Psychiatrie, 2024), met significante vermindering op de Tinnitus Functional Index — hoewel het bewijs nog beperkt is.

Fysiotherapie/manuele therapie is zinvol bij een cervicogene component. De Epley-manoeuvre lost BPPD bij de meerderheid van de patiënten op in slechts enkele sessies.

Voor de schadeberekening geldt: een behandeltraject mag worden verwacht, maar mag niet worden verondersteld de klacht volledig te doen verdwijnen.

6. Consequenties voor de letselschadepraktijk

De Hoge Raad heeft meermalen geoordeeld dat recht op schadevergoeding bestaat bij nekklachten en oorsuizen, mits: de klachten vóór het ongeval niet bestonden, ze direct na het incident zijn gemeld, er geen alternatieve oorzaak aanwijsbaar is, en ze reëel en niet voorgewend zijn. Niet-objectiveerbaarheid op beeldvorming staat aan toewijzing niet in de weg.

Medisch adviseurs: erken tinnitus en duizeligheid als medisch plausibele gevolgen van cervicaal trauma, ook zonder geluidstrauma. Gebruik de THI voor functionele duiding. Adviseer KNO-verwijzing bij persisterende klachten.

Letselschadebehandelaars en advocaten: leg tinnitus en duizeligheid vroegtijdig medisch vast. Gebruik de THI als onderbouwing van functionele hinder. Behandeling vermindert de last maar geneest niet — restklachten blijven grondslag voor zowel materiële als immateriële schade.

Bronnen: OHSU/U.S. Dept. of Veterans Affairs (PubMed PMID 12792317, 2003); Segal et al., Otology & Neurotology 2003; TRI multicenter studie (PMC 2012); PMC casestudy auditory radiation (2020); The Hearing Journal 2013; NVKNO Richtlijnendatabase Tinnitus; Cima et al., The Lancet 2012; Luyten et al., Tijdschrift voor Psychiatrie 2024; Amsterdam UMC; Neuropraxis/Springer; Hoorzaken/NVVS; Letselschadekompas (jurisprudentie Hoge Raad)

‍